Wat een "handgemaakte eettafel" je echt oplevert

Samenvatting: Een handgemaakte eettafel kan echt handwerk met handgemaakte verbindingen zijn, een machinaal gezaagde houten tafel op maat die door een maker wordt afgewerkt, of een massaproduct met een mooier woord erop geplakt. Bepaal welke je wilt voordat je prijzen gaat vergelijken.

Ik stond ooit in een werkplaats vlakbij Utrecht terwijl een man die Pieter heette me met een soort geduldige irritatie uitlegde dat de tafel waar ik naar wees eigenlijk niet handgemaakt was. Het was machinaal gezaagd eiken, in vorm gebracht door een CNC-frees, geschuurd door een bandschuurmachine op een rail en afgewerkt met een spuit. Het enige wat zijn handen hadden aangeraakt waren de kopse kanten en de was. Hij schaamde zich er niet voor. Hij was alleen moe van mensen die hem vroegen er handgemaakte prijzen voor te rekenen.

Dat gesprek zit in mijn hoofd telkens als iemand zegt dat hij een handgemaakte eettafel wil. Ze willen er bijna nooit echt een. Ze willen wat mensen voor zich zien als ze het woord horen.

Wat mensen er eigenlijk mee bedoelen

Als een klant zegt handgemaakt, bedoelt hij meestal een van deze drie dingen, en het is goed om te weten welke.

Het eerste is een echt stuk massief houten meubel, met zichtbare verbindingen, gemaakt voor een specifieke plek. Pen-en-gatverbindingen. Soms drevelpennen. Een afwerking waardoor je de nerf nog voelt. Dit is de zeldzaamste variant. Hier zit iemand zestig tot negentig uur aan een enkele tafel.

Het tweede is wat Pieter beschreef. Een houten eettafel op maat, ontworpen voor een specifieke plek en gemaakt van echte planken (eiken, noten, essen, soms beuken), maar met het zagen en vormen grotendeels door machines gedaan. Een vakman zet hem in elkaar, werkt hem af en signeert de onderkant. De nerf is echt, het hout is echt, het ontwerp is uniek. De handen deden de onderdelen die ertoe doen.

Het derde is wat je vindt als je googelt op "eettafel op maat" en de zoekresultaten vol staan met webshops die gelamineerde bladen uit Vietnam dropshippen met een stalen frame dat in Polen is gelast. Het hout, als het al hout is, is een fineerlaag van 3 mm over MDF. Daar is niets handgemaakts aan. Het woord doet marketingwerk dat het hout niet kan waarmaken.

Het is goed om te bepalen welke je wilt voordat je naar prijzen gaat vragen, want de prijzen voor de drie verschillen ongeveer een factor tien.

Het hout, in heldere cijfers

Een eettafel van 2,2 m bij 95 cm voor zes personen, in massief eiken, met een blad van 30 mm dik en een vierkant schraagonderstel, kost op dit moment ongeveer €2.800 tot €4.200 bij een Nederlandse of Duitse werkplaats. Het prijsverschil zit vooral in het uurtarief van de maker (ruwweg €60 tot €90) en hoeveel van het werk hij als ontwerp factureert.

Dezelfde tafel in notenhout gaat 30 tot 60 procent omhoog, omdat noten per kubieke meter meer kost en sneller kromtrekt als je het drogen overhaast. Essen zit tussen eiken en noten in, en is wat ik zou bestellen als ik meer om de uitstraling dan om de naam gaf. Wit geolied essen met een lichtgrijze patina is een van de mooiere dingen die je in een eetkamer kunt zetten, en bijna niemand vraagt erom, dus de levertijden zijn korter.

Wil je iets goedkopers, dan is de keuze berkenmultiplex met een eikenfineer van 4 mm dat op het blad en de randen is geperst. Dit levert je iets op dat er van een afstand voor 90 procent uitziet als massief eiken, kost ongeveer een derde, en barst niet langs de nerf als je radiatoren in november aangaan. Een eettafel van 2,2 m bij 95 cm in multiplex met fineer kost rond de €700 tot €1.100, afhankelijk van het onderstel.

Het onderstel waar niemand het over heeft

Mensen zijn geobsedeerd door het blad. Het blad is het deel dat je fotografeert. Het onderstel is het deel dat ertoe doet als zes mensen tegelijk naar voren leunen om over iets te kibbelen.

Een schraagonderstel in massief hout is de meest stabiele vorm voor een eettafel. Het neemt ook de minste beenruimte in, omdat de schragen aan de uiteinden staan. Het nadeel is dat je niemand aan het hoofd van de tafel kunt zetten zonder dat zijn knieën tegen de schraag stoten. Voor een gezin van vier of vijf dat altijd aan de lange kanten zit, is dit prima. Voor een huishouden waar iemand erop staat aan het hoofd te zitten, is het een probleem.

Een onderstel met vier poten zet de poten in de hoeken, dus het hoofd van de tafel werkt wel, maar de poten happen in de ruimte waar de stoelen naar binnen moeten schuiven. Meet de stoel die je echt hebt (niet de stoel die je later koopt, maar die je nu hebt) en controleer of de zitting tussen de poten past zonder dat de poten de rugleuning raken. Het getal om op te schrijven is de afstand tussen twee poten aan de lange kant. Die moet minstens 35 cm breder zijn dan je stoelzitting.

Een onderstel met een voet, het type met een enkele dikke kolom in het midden, is het beste om mensen overal te kunnen zetten, maar het wiebelt boven een lengte van 1,8 m tenzij de kolom heel zwaar is. Voor een echte eettafel voor zes of acht: sla de voetkolom over. Het is een salontafelonderstel dat een volwassen taak probeert te doen.

Een stalen onderstel onder een houten blad is constructief prima, maar veroudert vreemd. Het staal beweegt niet, het hout wel. Na drie of vier winters heb je een blad dat een paar millimeter verder is uitgezet dan waar de bouten het vasthouden, en dan trekken de bouten erdoor of splijt het hout langs de boutlijn. Maak de boutgaten als sleufgaten, of gebruik schuifbeslag. Elke fatsoenlijke maker doet dit zonder dat je het vraagt. Vraag het toch maar.

Hoelang het echt duurt

Een kleine werkplaats die zes weken rekent, bedoelt meestal tien. Een werkplaats die twaalf rekent, bedoelt meestal twaalf, omdat ze die tafel al hebben ingepland.

Het trage stuk is zelden het zagen. Het is het drogen tussen de lagen afwerking, het wachten op beslag (een specifieke gietijzeren stelvoet van een leverancier in Zweden duurt op zichzelf al drie weken), en de plek in hun wachtrij. Wil je een tafel voor de kerst, bestel dan in augustus, niet in oktober.

Heb je geen acht tot tien weken, dan is de voorgezaagde optie het enige realistische alternatief. Een materiaallijst die op de echte afmetingen van je plek is gezaagd, verzonden in een platte doos, in elkaar gezet met handgereedschap of helemaal zonder gereedschap, zet binnen ongeveer tien tot veertien dagen een houten tafel op je vloer. Het wordt geen Pieter-tafel. Het wordt een tafel die past op de plek waar de tafel van Pieter had gestaan als hij ooit was aangekomen.

Wat ik zou vragen voor het bestellen

Houtsoort, bij naam, en waar het vandaan komt. Eiken van waar? Italië en Letland kweken allebei eiken; ze gedragen zich niet hetzelfde.

Bladdikte. Alles onder 25 mm in massief hout is een bureau dat zich voordoet als een tafel.

De verbinding tussen het blad en het onderstel. Met schuifbeslag, in sleufgaten, of gebout-en-gelijmd. De eerste twee bewegen mee met het hout. De derde splijt.

Levertijd, in weken, op papier.

Afwerking. Hardwax-olie, polyurethaan, of alleen was? Hardwax is de enige die de meeste huishoudens zelf kunnen herstellen zonder het hele blad te schuren.

Als de muur bij je eethoek een specifieke lengte heeft en je het al hebt opgegeven om een eiken tafel van 1,84 m in een gewone catalogus te vinden, dan is dat precies het soort gat dat knuslabs voor je oplost.